चितवन । दूध बिक्री गर्ने किसानलाई नगद भुक्तान गर्नुपर्नेमा चितवनका केही दुग्ध सहकारीले नौनी र घिउ दिन लागेका छन् । दूध लैजाने डेरी उद्योगहरूले भुक्तानी दिन छाडेपछि यसो गर्नुपर्ने बाध्यता आएको सहकारीका पदाधिकारीहरूले बताए ।
चितवनमा सहकारीको दूध लगेका डेरी उद्योगीहरूले २२ करोड रुपैयाँभन्दा बढी रकम भुक्तान नगरेको उनीहरूले सुनाए ।
भरतपुर–१६ को गौरब दुग्ध उत्पादक सहकारी संस्थामा दैनिक २ हजार ५ सय लिटर दूध संकलन हुन्छ । त्यसमध्ये आधा जति मात्रै दूध बिक्री हुने गरेको संस्थाका अध्यक्ष प्रेमसागर कँडेलले बताए । बिक्री नभएको दूधको नौनी, घिउ र पाउडर बनाएर राख्ने गरेको उनको भनाइ छ । बिक्री भएको दूधको पनि नियमित भुक्तानी छैन । गएको कात्तिक/मंसिरयता भुक्तानी अनियमित हुन थालेको उनले बताए ।
यो सहकारीमा संकलन भएको दूध नारायणगढका ठूला मिठाइ पसलदेखि काठमाडौंका डेरी उद्योगसम्मले किनेर लैजाने गरेका छन् । ‘एक त दूध नै कम उठाउन थाले । लगे पनि पैसा भुक्तानी गर्न गाह्रो मान्न थालेका छन् । ८/१० लाख रुपैयाँको दूध लानेले भुक्तानी दिइहाले पनि दुई/तीन लाख रुपैयाँ दिन्छन्,’ अध्यक्ष कँडेलले भने । त्यसैले किसानलाई संस्थाले नौनी र घिउ दिन सुरु गरेको उनले बताए । ‘नबिकेर हामीसँग पनि थुप्रै दूध रहन्छ । त्योमध्ये पाउडर बनाएको पछि पनि बिक्री होला भनेर स्टकमा राखेका छौं । अहिलेलाई पैसाको सट्टा नौनी भुक्तान गर्न लाग्यौं,’ अध्यक्ष कँडेलले भने ।
किसानका लागि प्रतिकिलो आठ सय रुपैयाँ मूल्य राखेर नौनी बिक्री हुने गरेको छ । सहकारीले १५/१५ दिनमा किसानलाई रकम भुक्तानी दिन्छ । भुक्तानी लिन आउँदा अहिले १४ दिनको नगद र एक दिनको पैसा नभएर त्यो बराबरको नौनी दिने गरिएको उनले बताए । अब दुई दिनको पैसा बराबर नौनी दिने अवस्था आएको उनले बताए ।
चितवन दुग्ध उत्पादक सहकारी संघले बुधबार भरतपुरमा पत्रकार सम्मेलन आयोजना गरेर भदौदेखि नै भुक्तानी अनियमित भइरहेको जानकारी दिएको छ । दुग्ध विकास संस्थान (डिडिसी) र अन्य निजी डेरी उद्योगी गरेर चितवनबाट लगभग ३० वटाले दैनिक १ लाख ५१ हजार लिटर दूध किन्ने गरेको दुग्ध उत्पादक सहकारी संघका चितवन अध्यक्ष किशोर बगालेले जानकारी दिए । ‘किसानलाई दिनुपर्ने रकम डेरी उद्योगहरूले बाँकी राखेका छन् । १५/१५ दिनमा भुक्तानी दिने परिपाटी हो । यहाँ केहीले भदौदेखि नै भुक्तानी रोकेका छन् । किसानले पाउनुपर्ने २२ करोड रुपैयाँभन्दा बढी रकम पाएको छैन,’ अध्यक्ष बगालेले भने ।
बगालेले दूध बिक्रीबापत १५ दिनमा डेढ लाख रुपैयाँ हाराहारीमा भुक्तानी पाउँथे । अहिले उनले ४५ दिनदेखि भुक्तानी पाएका छैनन् । ‘मैले १५ दिनमा ६० हजार रुपैयाँ त कामदारलाई नै बुझाउनु पर्छ । दाना, चोकर र अन्य खर्च उत्तिकै छ । रकम रोकिँदा किसानलाई पर्ने असर ठूलो हुन्छ । साना किसान त झनै मर्कामा छन्,’ बगालेले भने । चितवनमा साँझ र बिहान संकलन भएको दूध बिहान १०/११ बजेतिर निजी डेरीका ट्यांकरले लिएर जान्छन् । अहिले ट्यांकरहरू नियमित आउन छाडेको उनले बताए । भुक्तानी हुन बाँकी रहेको पैसा माग्ने हो भने दूध उठाउनै नआउने भएका कारण उधारोमा कारोबार गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको बगालेको भनाइ छ । दूधको खपत घटेका कारण बिक्री नभएको बाहाना बनाएर डेरी उद्योगीले भुक्तानी रोक्न थालेको उनले बताए । ‘मिल्क होली डे’ नै घोषणा नगरे पनि व्यवहार त्यस्तै त्यस्तै गर्न थालेको र संकलन भएको दूध पठाउन अचेल साह्रै गाह्रो हुने गरेको बगालेले बताए ।
किसानद्वारा आन्दोलनको घोषणा
दूध बिक्री हुन गाह्रो हुँदै गएको र बिक्री भएको दूधको भुक्तानी नपाएको विषयमा संघीय र प्रदेश सरकारका कृषि मन्त्रीलाई पटक–पटक कुरा राखे पनि सुनुवाइ नभएको भन्दै चितवनका किसानले आन्दोलनको घोषणा गरेका छन् । बुधबार भरतपुरमा पत्रकार सम्मेलन गरी जिल्ला दुग्ध उत्पादक सहकारी संघले आन्दोलनमा जाने निर्णय गरेको दुग्ध उत्पादक सहकारी संघका चितवनका अध्यक्ष किशोर बगालेले बताए ।
भारतीय सस्तो उत्पादन खुलमखुला नेपाल भित्रिएको र रात्रिबसमा थैलामा राखेर नौनी घिउ आएको आफूहरूले पत्ता लगाएको उनले दाबी गरे । ‘यस्ता कुरा सरकारले खै रोकेको ?’ उनले भने, ‘देशमा दूध र अन्य दुग्ध पदार्थ कति चाहिने हो, कति उत्पादन भएको छ, पुगअपुग या बढी पो छ कि सरकारले हेरेर ठोस निर्णय लिनुपर्ने हैन ?’ दूधमा प्रदेश सरकारले दिने अनुदान कटौती गर्दै लगेको, बिमा र सहुलियत ऋण नपाएको पनि उनले बताए ।
संघले पुस २९ गते भरतपुरमा विरोध प्रदर्शन गर्ने कार्यक्रम तय गरेको छ । त्यसैगरी, माघ १ गते चितवनको भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशु सेवा केन्द्रमा तालाबन्दी गर्ने र माघ २ गते संघीय र प्रदेश कृषि मन्त्रीको पुत्ला दहन गर्ने कार्यक्रम तय भएको संघका सचिव कल्याण अधिकारीले बताए । ‘त्यसपछि पनि सुनुवाइ नभए माघ ३ गते थप आन्दोलनका कार्यक्रम घोषणा गर्नेछौं,’ उनले भने ।
चितवनका दुग्ध किसानको अवस्था र आन्दोलनबारे जानकारी दिन बुधबार भरतपुरमा जिल्ला दुग्ध उत्पादक सहकारी संघले आयोजना गरेको पत्रकार सम्मेलन ।(कान्तिपुर)
