काठमाडौं । मानव सभ्यताको प्रारम्भदेखि नै नुन प्रयोग गर्दै आएको छ।

यो मुख्य रूपमा खाद्य वस्तुहरूको स्वाद सुधार गर्न, तिनीहरूलाई संरक्षण र प्रशोधन गर्न प्रयोग गरिन्छ। यो भनिन्छ कि कुनै समय पुरातन रोममा नुन व्यापारको लागि यति महत्त्वपूर्ण थियो कि सैनिकहरूलाई नुनमा भुक्तान गरियो।

खाद्य संरक्षकको रूपमा नुनले अनावश्यक ब्याक्टेरियालाई नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्दछ र लाभकारी ब्याक्टेरियाको विकासलाई प्रोत्साहित गर्दछ। यदि नुनमा ब्याक्टेरियाको बृद्धिलाई नियन्त्रण गर्ने क्षमता छैन भने, चीज, रोटी, सलामी जस्ता किण्वित खानाहरू बनाउन सजिलो हुँदैन।

आज नुन यस्तो सर्वव्यापी खाद्य वस्तु बनेको छ कि यसको प्रयोग प्रशोधित खानामा बढ्दै गएको छ। तर यसका केही जोखिम पनि छन् । अब त्यहाँ बढ्दो प्रमाणहरू छन् कि धेरै नुनले मानिसहरूलाई बिरामी बनाउँछ। विशेष गरी ती प्रशोधित खाद्य पदार्थ जसमा सोडियम क्लोराइड अर्थात् नुन मिसाएर स्वाद बढाउन र बचाउन सकिन्छ।

यसले उच्च रक्तचाप निम्त्याउन सक्छ र हृदयघात र स्ट्रोकको जोखिम बढाउन सक्छ। अत्याधिक नुनको सेवनले पेट र कोलोन क्यान्सर, कानको रोग, मोटोपन र हड्डी कमजोर हुने जोखिम पनि बढेको छ। कुनै समय सुनभन्दा मूल्यवान् मानिने नुनलाई अहिले कतिपय चिकित्सा संस्थाले रोगको प्रमुख कारण भएको बताएका छन् ।

सोडियमले रक्तचाप र मुटुसँग सम्बन्धित रोगहरूमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ किनभने यसले रगतको नसहरूमा पानीको मात्रालाई नियन्त्रण गर्छ। सरल भाषामा भन्नुपर्दा रगतमा जति धेरै सोडियम हुन्छ, त्यति नै बढी पानी रगतका नसाहरूमा आकर्षित हुन्छ।

यसले उच्च रक्तचाप निम्त्याउँछ र हृदयघातको जोखिम बढाउँछ। रक्तचापमा नुनको प्रभाव फरक-फरक व्यक्तिहरूमा कम वा कम हुन सक्छ। भर्खरैको अनुसन्धानले देखाउँछ कि नुनले आन्द्राको ब्याक्टेरिया नष्ट गरेर रक्तचापको समस्या बढाउन सक्छ। नुनका कारण शरीरमा रहेको स्वस्थ ब्याक्टेरिया कम हुन्छ र यसले तपाईको पाचन प्रक्रियामा पनि नकारात्मक प्रभाव पार्छ ।

यसै कारणले मानिसहरुले खानालाई जोगाउन र ब्याक्टेरियाबाट टाढा राख्न लामो समयदेखि नुनको प्रयोग गर्दै आएका छन् । आजकल खानामा सोडियमको मात्रा धेरै हुन्छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार वयस्कले एक दिनमा औसतमा २००० मिलीग्रामभन्दा बढी सोडियम उपभोग गर्नु हुँदैन। विश्वमा सोडियमको औसत मात्रा ४३१० मिलिग्राम रहेकोले स्वास्थ्य नुनको प्रयोग पनि बढेको छ ।