काठमाडौं । भारत र इरानले सोमबार एक सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका छन्, जसलाई पाकिस्तान र चीनका लागि झट्काको रुपमा हेरिएको छ ।
चाबहारमा रहेको सहिद बेहेस्ती बन्दरगाह सञ्चालनका लागि भारत र इरानबीच यो सम्झौता भएको हो । शाहिद बेहेस्ती इरानको दोस्रो सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण बन्दरगाह हो।
इन्डिया पोर्ट्स ग्लोबल लिमिटेड र इरानको पोर्ट्स एण्ड मेरिटाइम अर्गनाइजेसनबीच यो सम्झौता भएको हो । भारतका पानीजहाज मन्त्री सर्बानन्द सोनोवाल इरान पुगेर आफ्ना इरानी समकक्षीसँग यो महत्वपूर्ण सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका छन् ।
पाकिस्तान र चीनले इरानको सीमा नजिकै ग्वादर बन्दरगाहको विकास गरिरहेका छन् । भारत, इरान र अफगानिस्तानलाई जोड्ने चाबहार बन्दरगाहलाई ग्वादर बन्दरगाहका लागि चुनौतीका रूपमा हेरिएको छ। यो दीर्घकालीन सम्झौता दस वर्षको लागि हो र त्यसपछि यो स्वतः अगाडि बढ्छ।
सन् २०१६ मा इरान र भारतबीच सहिद बेहेस्ती बन्दरगाह सञ्चालनका लागि सम्झौता भएको थियो । नयाँ सम्झौता सन् २०१६ को सम्झौताको नयाँ संस्करण भएको बताइएको छ । भारतका विदेशमन्त्री एस जयशंकरले सोमबार भने कि यो सम्झौताले बन्दरगाहमा ठूलो लगानीको बाटो खोल्नेछ।
यो सम्झौताले अफगानिस्तान, मध्य एसिया र युरेशियाका लागि क्षेत्रीय कनेक्टिभिटी बढाउने र मार्ग खुला गर्ने परराष्ट्र मन्त्रालयले जनाएको छ । समाचार एजेन्सी रोयटर्सका अनुसार यो सम्झौता अन्तर्गत इन्डिया पोर्ट्स ग्लोबल लिमिटेडले करिब १२ करोड डलर लगानी गर्नेछ । यस लगानीका अतिरिक्त २५ करोड डलरको आर्थिक सहयोग उपलब्ध गराइनेछ । यससँगै यो सम्झौता करिब ३७० मिलियन डलरको हुनेछ ।
इन्डिया पोर्ट्स ग्लोबल लिमिटेडले पहिलो पटक सन् २०१८ को अन्त्यमा यो पोर्ट सञ्चालन गर्न थालेको थियो। यो सम्झौताका लागि दुई देशबीच विगत तीन वर्षदेखि वार्ता चलिरहेको थियो । भारत इरानको चाबहार बन्दरगाहबाट अफगानिस्तान र मध्य एसियामा आफ्नो पहुँच थप सहज बनाउन चाहन्छ।
यो बन्दरगाह भारतको रणनीतिक र कूटनीतिक हितका लागि पनि निकै महत्वपूर्ण छ । चाबहार बन्दरगाहलाई लिएर दुई देशबीच मतभेद देखिएपछि भारत र इरानबीच यो सम्झौता भएको हो ।
अरब सागरमा चीनको उपस्थितिलाई चुनौती दिन चाबहार बन्दरगाह भारतका लागि पनि सहयोगी साबित हुन सक्छ। चीनले पाकिस्तानको ग्वादर बन्दरगाहको विकास गरिरहेको छ । यो बन्दरगाह चाबहार बन्दरगाहबाट सडकबाट ४०० किलोमिटर मात्र टाढा छ भने समुद्री मार्गबाट मात्रै १०० किलोमिटरको दूरीमा छ ।
यसरी ग्वादर र चाबहार बन्दरगाहलाई लिएर भारत र चीनबीच प्रतिस्पर्धा छ । रणनीतिक दृष्टिकोणले पनि ग्वादर बन्दरगाहमा चिनियाँ उपस्थितिले भारतका लागि समस्या खडा गर्न सक्छ। यस्तो अवस्थामा चाबहार बन्दरगाहमा आफ्नो उपस्थिति हुनु भारतको पक्षमा मानिएको छ ।
