नवरात्रीको बिधिवत शुरुवात, आज घटस्थापना अर्थात जमरा राख्ने दिन

काठमाडौं । विश्व भरी छरिएर रहनु भएका तमाम हिन्दु धर्मालम्वीहरुको महान पर्व विजया दशमी आजबाट शुरु भएको छ । विजया दशमीको अर्थात नवरात्रीको बिधिवत शुरुवात भएको छ । विजया दशमी यस नौ दिन सम्म बिभिन्न देविदेवताको मन्दिरमा भक्तजनहरुको भिड लाग्ने गर्दछ । नवरात्रीको पहिलो दिनलाई घटस्थापना भनिन्छ । विजया दशमीको पहिलो दिन घटस्थापना अर्थात आज जमरा छर्ने दिन ।
जमरा कसरी राख्ने
जमरा वास्तवमा जौ को हुने भएता पनि जौ सहित धान मकै गहुलाई वालुवा मिसिएको माटोमा राखिन्छ । घामको किरण प्रतक्ष्य नपर्ने ठाउ घरको पुजा कोठा वा कुनै सुरक्षित कुनामा जमरा उमार्ने काम गरिन्छ । माटो पानी हावा प्रकाश र बनस्पती संगै हाम्रो जिवनको गहिरो सम्वन्ध देखाउछ घटस्थापनाले । प्रकाशको किरण नपर्ने गरी उमारिएको सुन्दर सुनौला पहेला टुसाहरु राता टिका संगै लगाईन्छ दशमीको दिनमा । आज बिघिवत राखेको जमरालाई हरेक दिन पुजा गर्दै नवौ दिनपछी दशमीमा लगाईन्छ । जमरा कती राख्ने भन्ने कुरा परिवारको संख्यामा भर पर्दछ ।

माटो र वालुको मिश्रणलाई चतुर्भुज आकार वनाएर त्यसको बिच भागमा कलश बिधिवत स्थापना गरेर जमरा राखिन्छ । जमरा राख्ने चलन ठाउ अनुसार फरक फरक हुन्छ । कतै घरमा नै राखिन्छ कतै मठ-मन्दिर वा गुठीमा राथिन्छ भने कतै सामुहिक रुपमा दशै घरमा पनि राख्ने चलन छ ।
गोरखामा आज बिधिवत रुपमा पुजा-आजा सहित राखिएको जमरा, १६औं शताब्दीमा राजा महेन्द्र मल्लले स्थापना गरेको बसन्तपुरमा अवस्थित तलेजु भवानी मन्दिरमा रहेको दशै घरमा फुलपाती भित्र्याउदा फुलपाती संगै आजकै दिन गोरखामा राखिएको जमरा प्रयोग गरिन्छ ।