काठमाडौ । आजकल बालबालिकाहरू शारीरिक रूपमा कम सक्रिय छन् । उनीहरू बरु घरमै बसेर मोबाइल र ट्याबमा गेम खेल्न रुचाउन थालेका छन् । तर यसो गर्नु स्वास्थ्यका लागि राम्रो होइन । यसले उनीहरूको आँखालाई मात्र हानी गर्दैन, तर तिनीहरू शारीरिक र मानसिक रूपमा स्वस्थ र स्वस्थ महसुस गर्दैनन् । केटाकेटीहरू दिनभर घरमै बसेर अलिकति दौडिए पनि थकित हुन्छन् । यस्तो अवस्थामा अभिभावकले बालबालिकाको स्क्रिन टाइम घटाउने बारे सोच्नुपर्छ । उनीहरूलाई बाहिर गएर खेल्न उत्प्रेरित गर्नुपर्छ। केही कुराहरूलाई ध्यानमा राखेर, तपाईं आफ्ना बच्चाहरूको स्क्रिन टाइम कम गर्न सक्नुहुन्छ । बालबालिकाहरू चौरमा गएर आफ्ना साथीहरूसँग विभिन्न खेल खेल्ने समय परिवर्तन भइसक्यो। पहिले बालबालिकाहरू वरपर दौडने गर्थे, जसले तिनीहरूलाई शारीरिक रूपमा सक्रिय मात्र राख्दैनथ्यो तर तिनीहरूको शारीरिक वृद्धिमा पनि मद्दत गर्थ्यो ।
बच्चाहरू पहिले बलियो र फिट महसुस गर्थे, तर अहिले त्यस्तो छैन ।

१. बालबालिकाको अगाडि मोबाइलको प्रयोग कम गर्नुहोस्:

बालबालिकाले आफ्ना आमाबाबुले जे गर्छन् त्यही कुरा सिक्छन् । यदि तपाईं आफैँ दिनभर मोबाइल लिएर बस्नुहुन्छ भने तपाईंको बच्चालाई पनि मोबाइल प्रयोग गर्न मन लाग्छ ।
यस्तो अवस्थामा बच्चा घरमा नभएको बेला मात्र मोबाइल बढी प्रयोग गर्नुपर्छ । बालबालिका पढ्दा नजिकै बसेर मोबाइल, ट्याब वा ल्यापटपमा गेम खेल्ने वा भिडियो हेर्नुहुँदैन ।

२. बालबालिकालाई ग्याजेट उपहारको रूपमा नदिनुहोस्:

कतिपय अभिभावक यस्ता हुन्छन् कि उनीहरू जुनसुकै ग्याजेट किनेर जुनसुकै बेला आफ्ना बालबालिकालाई दिन्छन् । यो नगर्नुहोस् । विशेष गरी यदि बच्चा किशोरावस्थामा पुगेको छैन भने, त्यसपछि उसलाई ट्याब्लेट वा फोन दिनु हुँदैन । धेरै बालबालिकाले आफ्ना साथीभाइलाई देखेर आफ्ना आमाबुवासँग मोबाइल फोन वा ट्याब माग्छन्, तर तपाईंले यी ग्याजेटहरू आफ्ना बच्चाहरूलाई सही उमेर र सही समयमा मात्र दिनुपर्छ । यसबाट बालबालिकालाई पढाइमा कम ध्यान दिएर दिनभर भिडियो र अनलाइन गेम खेल्ने बानीको विकास हुनेछ ।

३. बाहिरी गतिविधिहरूलाई प्रोत्साहन दिनुहोस्: 

बच्चाहरूलाई बाहिरी गतिविधिहरूमा भाग लिन प्रोत्साहन दिनुहोस्। बच्चाहरूलाई पार्कमा बाहिर खेल्न लगाउनुहोस्।
तिनीहरूलाई कथा पुस्तकहरू पढ्न उत्प्रेरित गर्नुहोस् । ५ देखि १७ वर्षसम्मका बालबालिकालाई बाहिरी व्यायामका लागि लैजानुहोस्, यसले उनीहरूलाई शारीरिक र मानसिक रूपमा तन्दुरुस्त राख्छ ।

४. समय निर्धारण गर्नुहोस्: 

बच्चाहरूले मोबाइलमा कति समय बिताउने भनेर तपाईंले निर्णय गर्नुपर्नेछ। यस्तो नहोस् कि स्कुलबाट फर्किएपछि बच्चा घण्टौँ मोबाइलमै व्यस्त होस् ।
यसले उसको पढाइमा नकारात्मक असर मात्रै गर्दैन, आँखाको ज्योति पनि कमजोर हुन सक्छ । आफ्नो १० वर्ष मुनिका बच्चालाई हरेक दिन १ देखि २ घण्टा भन्दा बढी ग्याजेटहरू प्रयोग गर्न नदिनुहोस् । किशोरहरूलाई पनि स्क्रिन समय तय गर्नुहोस् ।

५. प्यारेन्टल कन्ट्रोल आवश्यक छ:

मोबाइलको प्रयोगमा ‘प्यारेन्टल कन्ट्रोल’ प्रयोग गर्न आवश्यक छ । धेरै पटक यस्ता चीजहरू मोबाइल वा ल्यापटपमा देखा पर्छन् जुन बच्चाहरूलाई हेर्न उपयुक्त हुँदैन । यस्तो अवस्थामा उनीहरूलाई पासवर्ड नभन्नुहोस् । जब उनीहरू मोबाइल माग्छन्, आफैँ खोलेर उनीहरूलाई दिनुहोस् ।

६. ग्याजेटहरू प्रयोग नगर्ने समय तय गर्नुहोस्:

दिनको केही समय निश्चित गर्नुहोस् जसमा घरको कुनै सदस्यले ग्याजेटहरू प्रयोग नगरुन् । सँगै बसेर कुरा गर्नुहोस्। यदि तपाईं खाना खाँदै हुनुहुन्छ भने, ध्यान राख्नुहोस् कि परिवारको कुनै पनि ज्येष्ठ सदस्यले मोबाइल फोन प्रयोग गर्नुहुँदैन ।
यदि ठुलाहरू खाना खाने बेलामा मोबाइल फोनमा व्यस्त रहन्छन् भने, बच्चाहरूले पनि जिद्दी गर्छन् । सकेसम्म एक अर्कासँग कुराकानी गर्नुहोस् ।(साभार)