काठमाडौं । चन्द्रयान-३ लाई पृथ्वीबाट १३३ किलोमिटर X ३५,८२३ किलोमिटरको कक्षमा राखेको क्रायोजेनिक अपर स्टेज फर्केर उत्तर प्रशान्त महासागरमा अमेरिका नजिकै खसेको भारतको अन्तरिक्ष एजेन्सी इसरोले पुष्टि गरेको छ ।
यही भागले चन्द्रयान-३ लाई १४ जुलाई २०२३ मा माथि उल्लिखित कक्षमा राखेको थियो । त्यसबेलादेखि यो पृथ्वीको वरिपरि एउटै उचाइमा परिक्रमा गरिरहेको थियो। बिस्तारै ऊ पृथ्वीको नजिक आउँदै थियो ।
यो भाग १५ नोभेम्बर २०२३ मा दिउँसो ३:४५ बजे अमेरिकाको तटबाट उत्तरतर्फ प्रशान्त महासागरमा खसेको हो । उत्तर अमेरिकी एयरोस्पेस डिफेन्स कमाण्ड (नोराड) ले यसलाई ट्र्याक गरिरहेको थियो।
ट्र्याक गरेपछि उसले इसरोसँग कुरा गरेर अन्तरिक्षबाट पृथ्वीमा आउने वस्तु पहिचान गरेको थियो । इसरोले पनि यसको पुष्टि गरेको छ ।
इसरोले अन्तर-एजेन्सी स्पेस भग्नावशेष समन्वय समितिलाई भनेअनुसार कुनै पनि वस्तुलाई पृथ्वीको तल्लो कक्षाबाट फर्कन लगभग १२४ दिन लाग्छ। एलभीएम-३ एम ४ रकेटको यो भाग पनि लगभग त्यहि दिनमा पृथ्वीमा फर्कियो ।
इसरोले पृथ्वीमा फर्कने क्रममा यो भाग अर्थात् क्रायोजेनिक अपर स्टेजलाई अन्तरिक्षमा निष्क्रिय पारिएको जनाएको छ ताकि कसैलाई हानी नहोस् । यसको मतलब यसबाट इन्धन हटाइयो ।
रकेटको कुनै भाग अन्तरिक्षमा घुमेको भए प्रक्षेपणको केही समयपछि नै बाँकी सबै इन्धन निकालिने संयुक्त राष्ट्रसंघ र आइएडीसीको नियम हो । ताकि यदि यो पृथ्वीमा फर्कियो भने, यसको टक्करबाट कुनै दुर्घटना नहोस्। यसको शीर्षमा चन्द्रयान-३ राखिएको थियो । यसले उसलाई निर्धारित कक्षामा छोडेको थियो ।
क्रायोजेनिक माथिल्लो चरणको व्यास १३ फिट र लम्बाइ ४४ फिट थियो । त्यसभित्र २८ मेट्रिक टन इन्धन भरिएको थियो । सामान्यतया वैज्ञानिकहरूले यसलाई सी २५ भन्छन् । चन्द्रयान-३ को प्रक्षेपणको समयमा, यो भाग अधिक पर्यावरण अनुकूल बनाइएको थियो । जसले गर्दा प्रदूषण कम हुन्छ ।
