काठमाडौँ । २४ बैशाख २०८० मा खानेपानी मन्त्रालयको कार्यभार सम्हालेपछी नै उहांले संकल्पन गर्नु भो, उपभोक्तालाई स्वच्छ र सफा पानी खुवाउने । आफ्नो योजनालाई मुर्तरुप दिन उहां निरन्तर लागिरहनु भयो, कहिले बिषय बिग्यहरुसंग असल कार्य योजनामा त कहिले आम-उपभोक्तासंग शिवपुरीको जंगलमा होस् वा मेलम्चीको बगरमा । उहांको एकोहोरो लगाब र निरन्तरको खटाईले, यही पुस मसान्त सम्ममा पुर्णता पाउने भएको छ, उपभोक्ताको धारामा मेलम्चीको पानी आएर ।
२०७८ साल असार २ गते आएको बाढी र २०८० साउन २८ र २९ गते आएको बाढीले क्षतिग्रस्त भएको थियो, मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको मुहान । यसपछी आम-उपभोक्ताले पुन: मेलम्चीको पानी आउने कुरामा शंका गर्न थालिसकेका थिए । तर अब, माननीय खानेपानी मन्त्री को संकल्प र निरन्तरको खटाईले मुर्तरुप पाऊने भएको छ ।
“झन्डै सात महिनादेखि रोकिएको मेलम्चीको पानी माघ १ गतेसम्ममा उपभोक्ताको धारामा खसाल्ने तयारी गरिएको, बाढी पहिरोका कारण क्षति भएको सिन्धुपाल्चोक स्थित हेलम्बु मुहानमा थुप्रेको गेग्रान पन्छाएर पानी सुरुङमा पठाउन रातदिन काम गरिरहेको खानेपानी मन्त्रालयले जनाएको छ ।
मन्त्रालयका सचिव सुरेश आचार्यले आयोजानाको क्षतिग्रस्त मुहानमा भइरहेको गेग्रान हटाउने कामको बुधबार निरीक्षण गरेपछि अबको १३ दिनपछि अर्थात् माघे संक्रान्तिको दिन पानी उपभोक्ताको धारामा खसाल्ने बताए ।
आयोजना स्थलमा उनले पानी छिटोभन्दा छिटो काठमाडौं पठाउन तीब्र गतिमा काम गर्न निर्देशन दिए । गत साउनमा आएको बाढीले हेडवर्क्स क्षतिग्रस्त भएपछि चिनियाँ ठेकेदार कम्पनीले गेग्रान हटाउने काम गरिरहेको छ । सिनोलाई २८ दिनमा काम पूरा गर्ने लक्ष्य तोकेर गत ५ गते सम्झौता गरिएको थियो । ’हामी सम्झौताभन्दा केही दिन अघि नै काम सक्नेगरी अघि बढेका छौं,’ सचिव आचार्यले भने ।
आयोजनाको हेडवर्क्स निरीक्षण गरेपछि सचिव आचार्यले ठुला मेशिन लगाएर गर्ने काम धेरै सकिएको बताए । उनले अस्थायी रुपमा बनाएको सुरुङमा मसिनो बालुवा र माटो छिरेर समस्या बनाएको बताए ।
‘उक्त संरचनाबाट मान्छेले नै काम गरेर बालुवा र माटो बाहिर लिकाल्नुपर्ने अवस्था छ,’ उनले भने, ‘तर सेड्युअल नै बनाएर काम गरेकाले ठूलो समस्या आएन भने अवको १२-१३ दिनमा काठमाडौंमा पानी खसाल्ने योजना बनाएका छौं ।’
सरकारी निकायबाट अलिकति पनि कमजोरी हुन नदिने गरी काम भइरहेको दाबी गर्दै आचार्यले काठमाठौंबासीलाई पानी नखुवाएसम्म कुरा गरेर मात्र केही नहुने बताए । दैनिक ५१ करोड लिटर पानी काठमाडौं खसाल्ने योजना अनुसार २७ किमि सुरुङबाट पानी सुन्दरीजल स्थित प्रशोधन केन्द्रमा ल्याएर वितरण गर्ने संरचना बनाइएको छ ।
गत साउनको अन्तिम साता आएको बाढीले हेडवर्क्सको संरचनालाई १५-२० मिटर अग्लो गेग्रानले पुरेको थियो । अहिले उक्त गेग्रान हटाएर अर्डिट सुरुङमा पसेको ढुंगा, गिटी र बालुवा झिक्ने काम भइरहेको छ । २०७८ असारमा आएको अकल्पिनीय बाढीले मुहान क्षेत्रलाई तहसनहसनै बनाएपछि पानी काठमाडौं ल्याउन कठिन भइरहेको छ ।
वर्षातको बाढीले नोक्सान हुने भयले गत असारको पहिलो साता नै सुरुङको मुख बन्द गरिएको थियो । मुख बन्द गरेका कारण साउनमा आएको बाढीले मुख्य सुरुङ नोक्सान भएको छैन । तर दुई वर्ष अघि जस्तै गेग्रानले हेडवर्क्सको संरचना पुरिएको थियो । उक्त गेग्रान हटाउने काम गर्न सरकारी प्रक्रियामा ढिलाई भएका कारण लामो समयदेखि पानी बन्द छ ।
२०७७ साल चैतमा पहिलो पटक मेलम्चीको पानी काठमाडौं खसालिएको थियो । तर बाढीपहिरोको कारण पानी वितवरणले निरन्तर पाउन सकेको छैन । सुरुङ निर्माण सुरु भएको २२ वर्षपछि काठमाडौंवासीले मेलम्चीको पानी पिउन पाएका थिए । तर काठमाडौंको पानी वितरण संरचनासहित झण्डै ६५ अर्ब भन्दा बढी खर्च भइसकेको आयोजनाले बाढीपहिरोका कारण समस्या झेल्दै आएको छ ।
