काठमाडौं । नेपालमा आज तुलसी रोप्ने एकादशी (हरिशयनी/देवशयनी ) को शुभ अवसर परेको छ । यसै दिन धेरै ठाउँमा तुलसी रोप्ने परम्परा रहेको छ, जुन सनातन धर्मावलम्बीहरूका लागि अत्यन्तै पवित्र मानिन्छ ।
आजको दिनलाई “देवशयनी एकादशी” भनेर चिनिन्छ देवशयनी भन्नाले यसदिन भक्तिले बिना जल सेवन गरि ब्रत बस्ने भन्ने पनि जनाउँछ ।
यसै उज्यालो पक्षको एकादशीलाई हरिशयनी वा देवशयनी पनि भनिन्छ, जुन चतुर्मास अवधि सुरु हुने दिनको रूपमा चिनिन्छ ।
तुलसी रोप्ने परम्परा
आज साँझ वा बिहानै घर अगाडिको तुलसी मठ वा माटोयुक्त गुम्बामा नव निकालिएको तुलसी रोपिन्छ। कहिलेकाहीँ केवल बिउ/मन्जरी छर्ने परम्परा पनि हुन्छ ।
आध्यात्मिक विश्वास र लाभ
यस दिन ब्रत बसेर तुलसी रोप्दा जीवनमा आरोग्य, समृद्धि, पारिवारिक सुख, र आत्मिक शान्ति प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ ।
तुलसीको औषधीय गुण तथा वातावरणीय महत्व पनि धेरै छ।
परम्परागत विधि
बिहानै स्नान गरी घर शुद्ध पारिन्छ ।
तुलसीको गमलाको आसपास सफा गरी सिढी वा गुम्बा तयार गरिन्छ ।
पूर्व दिशातर्फ मुख गरेर तुलसी मट्टोसहित निकालिन्छ र स्थानान्तरण गरिन्छ ।
जरा गाडेका पछि जप वा मन्त्र जाप गर्ने चलन रहन्छ ।
“ॐ नमो भगवते वासुदेवाय…”।
रोपिसकेपछि पर्याप्त जल चढाएर पूजा सम्पन्न गरिन्छ ।
आज हरिसयनी एकादशीबाट हरिबोधनी एकादशी सम्म भगवान विष्णु आराम गर्नुहुने हुनाले उहांको कार्यभार भगवान शिवले लिनु हुनेछ । त्यसैले यस चार महिनामा भगवान शिवको पुजा हुने गर्दछ । यस चार महिना भित्रमा साउने व्रत, हरितालिका तिज, ऋषी पञ्चमी, नाग पञ्चमी, नवरात्र, कोजाग्रत पुर्णिमा, गोवर्दन पुजा आदी बिबिध पर्व पर्ने तथा व्रत वस्ने गरिन्छ ।
राजधानी काठमाडौं उपत्यका लगायत देशभर आज घर–घरमा तुलसी मठ सजाएर रोपेको धुमधामसंग देखिन्छ । विष्णु मन्दिरहरूमा विशेष पूजा, आरती, र कथा श्रवणको व्यवस्था गरिएको हुन्छ । साथै, शास्त्र विज्ञहरूले वेला अनुसार ब्रत–उपवासको महत्व र विधि बुझाइरहेको देखिन्छन् । धार्मिक आस्था अनुसार, आजको ब्रतले मानव मन–शरीरको शुद्धिकरण गर्दै आत्मतर्फ केन्द्रित हुने सुनौलो मौका प्रदान गर्छ । तुलसी रोपेर, हामी प्रकृतिप्रति सम्मान दर्शाउँछौं र देवी–देवतासँग हाम्रो आत्मिक सम्बन्ध बलियो गर्छौं।
(हाम्रो शुभकामना: सबै श्रद्धालुमा हार्दिक शुभकामना आजको हरिसयनी एकादशी पावन रहोस्। तुलसी मठले घर आँगन सुशोभित गरियोस् र जीवनमा सुख, शान्ति, समृद्धि बिभूषित होस् )
