काठमाडौं । नेपाली व्यावसायिक घराना एमभी दुगड ग्रुपका सञ्चालक मोतिलाल दुगड र उनका छोरा विवेक दुगडले भारतमा केही कम्पनीमार्फत लिएकाे १२ अर्ब भारतीय रुपैयाँ (भारु) (१९ अर्ब २० करोड रुपैयाँ) ऋण नतिरी बैंकिङ घोटाला गरेको खुलेको छ ।
एमभी दुगड ग्रुप तथा सनराइज बैंकका अध्यक्षसमेत रहेका मोतिलाल र ग्रुपका उपाध्यक्षसमेत रहेका उनका छोरा विवेकले भारत कोलकातामा कोहिनुर स्टिल प्रालि र कोहिनुर पल्प एन्ड पेपर प्रालिका नाममा करिब एक दर्जन बढी बैंकबाट ७ अर्ब ७४ करोड भारु ऋण लिएर नतिरी कालोसूचीमा परेपछि भारतका ती बैंकहरूले थप सोधपुछ गर्दै नेपाल राष्ट्र बैंकसमक्ष मौखिक जानकारी गराएका छन् ।

त्यस्तै बोथ्रा कोमोट्रेड प्रालि, कोहिनुर मिनरल्स एन्ड माइनिङ प्रालि, कोहिनुर लाइम्स प्रालि, संकल्प ट्रेड लिंक प्रालि, कोहिनुर पावर प्रालिलगायत कम्पनीले स्टेट बैंक अफ इन्डियालगायत बैंक तथा वित्तीय संस्थासँग लिएको थप ५ अर्ब भारु (८ अर्ब रुपैयाँ) ऋण पनि चुक्ता नगरेको पाइएको छ ।

मोतिलाल र विवेकले भारतीय व्यावसायिक घराना कोहिनुर ग्रुपका अध्यक्ष विजय बोथ्रा र उनका छोरा प्रशान्त बोथ्रासँग ती कम्पनीमा लगानी गरेका छन् । विजय मोतिलालका सम्धी तथा विवेकका ससुरा हुन् भने प्रशान्त विवेकका सालो हुन् ।
कोेहिनुर ग्रुपअन्तर्गत कोहिनुर स्टिल प्रालि, कोहिनुर पल्प एन्ड पेपर प्रालि, कोहिनुर पावर प्रालिलगायत कम्पनी सञ्चालनमा छन् ।
मोतिलालले भारतमा सम्धी र छोराको सालोसँग सन् २०१४ मा नेपालबाट टिएम दुगड ग्रुपका नामबाट लगानी गरेका थिए। यो ग्रुप स्थापना हुँदा मोतिलाल र उनका दाइको नाममा थियो । २०७१/२०७२ सालतिर दुई दाजुभाइबीच अंशबण्डा हुनपुग्यो र मोतिलालले ‘एमभी दुगड ग्रुप’ स्थापना गरे भने पुरानो टिएम दुगड ग्रुप दाइको छोरा मालचन्द दुगडलाई छाडिदिए ।
सम्बद्ध स्रोतका अनुसार कोहिनुर पल्प एन्ड पेपर प्रालिका नाममा मोतिलाल, विवेक, विजय र प्रशान्तले भारतका १० बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट ७ अर्ब ७४ करोड भारु ऋण लिएका छन् ।
जसमा इन्डियिन ओभरसिज बैंकबाट २ अर्ब, युसिओ बैंकबाट ९४ करोड ५० लाख, डिना बैंकबाट ५० करोड, बैंक अफ बरोडाबाट ४५ करोड, अलाहावाद बैंकबाट १ अर्ब, फेडेरल बैंकबाट ३४ करोड ५० लाख, स्टेट बैंक अफ हैदरावादबाट ५० करोड, स्टेट बैंक अफ बिकानेर एन्ड जयपुरबाट ७५ करोड, नर्थ इस्टर्न डेभेलपमेन्ट फाइनान्स कर्पोरेसनबाट २० करोड र कर्पोरेसन बैंकबाट ७५ करोड भारु ऋण लिएका छन् ।
ती सबै बैंक तथा वित्तीय संस्थाले इन्डियन ओभरसिज बैंकको अगुवाइ (कन्सोर्टियम) मा कोहिनुर पल्प एन्ड पेपरलाई ऋण दिएका हुन् ।
‘ठूलो परिमाणबराबरको ऋण चुक्ता नभएपछि सम्बद्ध बैंक तथा वित्तीय संस्थाले बोथ्रा बाउछोरा र दुगड बाउछोरालाई पत्राचार गर्न थाले,’ यो घटनालाई नजिकबाट नियालेको एक विश्वस्त स्रोतले क्यापिटल नेपालसँग भन्यो, ‘तर, उल्टै बोथ्रा र दुगड बाउछोराले समयमै ऋण उपलब्ध नगराइदिँदा लगानी विस्तार गर्न सकिएन भन्दै बैंक तथा वित्तीय संस्थासँग जुहारी खेलिरहेका छन् ।’
मोतिलाल र विवेकले साझेदारी गरेको कोहिनुर ग्रुपका निर्देशक प्रशान्त बोथ्रा र झारखण्ड राज्य सरकारबीच झारखण्ड उच्च अदालतमा जारी मुद्दा सन् २०११ फेब्रुअरी १४ मा राज्य सरकारले जितेको थियो ।
बोथ्रा बाउछोरासँग विभिन्न राज्य सरकार र बैंक तथा वित्तीय संस्थाले दायर गरेका अधिकांश मुद्दा बोथ्रा बाउछोराले हारिसकेका छन्। त्यसपछि बोथ्रा बाउछोरा अहिले सर्वोच्च अदालतमा मुद्दामामिला गरिरहेका छन् ।
त्यसबाहेक भारतको कर कार्यालयले पनि उनीहरूलाई कर छलीमा मुद्दा दायर गरेको छ । कोहिनुर ग्रुपअन्तर्गतका धेरै कम्पनीले सन् २०१९ देखि ब्यालेन्ससिट (वासलात) उपलब्ध नगराएको कर कार्यालयले जनाएको छ ।

कोहिनुर स्टिल प्रालि

कोहिनुर स्टिल प्रालि सन् २००५ फेब्रुअरी १६ मा स्थापना भएको थियो । कोहिनुर कोलाकातामा दर्ता भएको कम्पनी हो । कम्पनी एभरेस्ट हाउस जवाहरलाल नेहरु रोड कोलाकातामा छ । कम्पनीको चुक्ता पुँजी २० करोड २९ लाख ८० हजार भारु छ ।
कम्पनीमा विवेक दुगड र विजय बोथ्रा दुईजना सञ्चालक छन् । उनीहरू कम्पनी व्यवस्थापनका प्रमुख व्यक्ति पनि हुन् । कम्पनीको पछिल्लो वार्षिक साधारणसभा २०२२ सेप्टेम्बर ३० मा भएको थियो । कम्पनी सेयर बजारमा सूचीकरण भएको छैन ।

कोहिनुर पल्प एन्ड पेपर प्रालि

कोहिनुर पल्प एन्ड पेपरले ७ अर्ब ७४ करोड भारु ऋणको रेटिङ ब्रिकवर्कबाट गराएको छ । कम्पनीले ‘बिडब्लुआर डबल बि प्लस’ रेटिङ पाएको छ । कम्पनीले बैंकबाट लिएको ऋणको रेटिङ गराएको हो ।
पेपर कम्पनी २००८ जुन ३० मा कोलाकातामा स्थापना भएको थियोे । दैनिक ३ सय ५० टन बाँसमा आधारित कागज उत्पादन क्षमता यसको छ। उद्योगसँग १० मेगावाटको क्लोराइन डिअक्साइ क्यापिटिभ पावर प्लान्ट पनि छ ।
पहिलो चरणमा लागत ४ अर्ब ९१ करोड ७७ लाख भारु रहेको छ । जसमा १ अर्ब ५२ करोड २७ लाख भारु संस्थापकको लगानी र बाँकी ३ अर्ब ३९ करोड ५० लाख भारु विभिन्न बैंकबाट ऋण लिइएको छ ।
दोस्रो आयोजनालाई ६ अर्ब २९ करोड ५९ लख भारु अनुमान गरिएको थियो । ४ अर्ब ३४ करोड ५० लाख भारु बैंकबाट ऋण स्वीकृत भएको रेटिङ एजेन्सीले उल्लेख गरेको छ । उद्योगमा २०१४ मार्च ३१ सम्म कम्पनीको पहिलो चरणको परियोजनामा २ अर्ब ७१ करोड ८४ लाख र दोस्रो परियोजनामा १ अर्ब १४ करोड ३९ लाख भारु लागत बढेको उल्लेख छ ।
इन्डियन ओभरसिज बैंकको लिडमा अन्य आठ बैंकले ऋण लगानी गरेका छन् । योबाहेक नर्थ इस्टर्न डेभलपमेन्ट फाइनान्स कर्पोरेसनको लगानी पनि छ ।
पहिलो र दोस्रो चरणको विस्तारका साथै कागज उत्पादन परियोजनामा कूल १२ अर्ब ९१ करोड ९५ लाख भारु ऋण लगानी भएको छ । सन् २०१३ मा कम्पनीको नेटवर्थ ८८ करोड ७० लाख भारु थियो ।

दुगडका बाउछोराले आफ्नो सम्धी र ससुरासँग मिलेर भारतमा कोहीनुर गु्रपमार्फत बैंकिङ घोटाला गरेको विषयबारे नेपालका विभिन्न नियमन निकायमा जानकारी भइसकेको छ ।
तर, यसलाई गुपचुप राख्न दुगड बाउछोराले नियमन निकायका उच्च अधिकारीलाई प्रभावमा पारेको सम्बद्ध स्रोतले क्यापिटल नेपाललाई जानकारी दिएको छ ।
नेपाल राष्ट्र बैंकमा यो विषयमा जानकारी भए पनि भारतीय बैंकको विषय भएकाले सिधा हेर्न नमिल्ने भन्दै गुपचुप बनाइएको स्रोतको भनाइ छ ।
भारतमा कोहिनुर ग्रुपसँग गरिएको लगानी, बैंकिङ घोटालालगायत विषयमा एमभी दुगड ग्रुपका उपाध्यक्षसमेत रहेका विवेक दुगडको प्रतिक्रिया लिन उनको मोबाइलमा कल गर्दा कल उठेन । त्यसैगरी एसएमएस टेक्स्ट पठाउँदा पनि उनले जवाफ फर्काएनन् ।