काठमाडौं । यस वर्ष (सन् २०२५)को नोबेल शान्ति पुरस्कार भेनेजुएलाकी मारिया कोरिना माचाडोलाई प्रदान गरिने भएको छ । नर्वेजियन नोबेल समितिले शुक्रबार यस वर्षको नोबेल शान्ति पुरस्कार माचाडोलाई प्रदान गर्ने निर्णय गरेको हो । ‘भेनेजुएलाका जनताको लोकतान्त्रिक अधिकारको प्रवद्र्धन गर्ने उहाँको अथक प्रयास र तानाशाहीबाट लोकतन्त्रमा न्यायपूर्ण र शान्तिपूर्ण संक्रमण प्राप्त गर्न उहाँले गरेको संघर्षको लागि मारिया कोरिना माचाडोलाई २०२५ को नोबेल शान्ति पुरस्कार प्रदान गर्ने निर्णय गरिएको छ’, नर्वेजियन नोबेल समितिले शुक्रबार जारी गरेको विज्ञप्तिमा भनिएको छ ।
नर्वेजियन नोबेल समितिले भेनेजुएलामा प्रजातान्त्रिक नेताको रूपमा माचाडो हालैका समयमा गरेका कार्यहरू ल्याटिन अमेरिकामा नागरिकले गरेको साहसको सबैभन्दा असाधारण उदाहरण भएको जनाएको छ ।
भेनेजुएला अपेक्षाकृत लोकतान्त्रिक र समृद्ध देशबाट एक क्रूर, अधिनायकवादी राज्यमा विकसित भएको समितिले जनाएको छ । भेनेजुएला अहिले मानवीय र आर्थिक संकटबाट गुज्रिरहेको पनि समितिको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ । ‘भेनेजुएलाबाट लगभग ८० लाख मानिसहरूले देश छोडेका छन् । चुनावी धाँधली, कानुनी अभियोजन र कारावासको माध्यमबाट विपक्षीहरूलाई व्यवस्थित रूपमा दबाइएको छ’, समितिले भनेको छ ।
सन् २०२४ को चुनावअघि माचाडो विपक्षी दलको तर्फबाट राष्ट्रपतिकी उम्मेदवार हुनुहुन्थ्यो । तर, भेनेजुएलाको तानशाही शासनले उहाँको उमेदवारीलाई रोक लगाएको थियो । त्यसपछि उहाँले चुनावमा फरक पार्टीका प्रतिनिधि एडमन्डो गोन्जालेज उरुटियालाई समर्थन गर्नुभएको थियो । विश्वकै सबैभन्दा प्रतिष्ठित तर प्रायः अप्रत्याशित पुरस्कारमध्ये एक मानिन्छ नोबेल शान्ति पुरस्कार । विज्ञहरूका अनुसार समितिले सामान्यतया विश्व शान्तिको स्थायित्व, अन्तर्राष्ट्रिय भ्रातृत्वको प्रवर्धन र ती उद्देश्यलाई सुदृढ पार्ने संस्थाको योगदानमा ध्यान केन्द्रित गर्ने परम्परा राख्दै आएको छ । नोबेल समितिले प्रायः शान्तिको स्थायित्व, अन्तर्राष्ट्रिय भ्रातृत्व प्रवद्र्धन र सम्बन्धित संस्थाहरूको शान्त कार्यलाई सम्मान गर्दै पुरस्कार प्रदान गर्दछ । गत वर्षको पुरस्कार जापानी आणविक विस्फोटबाट बच्नुभएका निहोन हिडान्क्योलाई दिइएको थियो । उक्त संस्थाले आणविक हतियारको प्रयोगको वरिपरि रोक कायम राख्न दशकौँसम्म काम गरेको छ ।
नोबेल पुरस्कारमध्ये शान्ति पुरस्कार मात्रै नर्वेको राजधानी ओस्लोमा प्रदान गरिन्छ भने बाँकी चार पुरस्कार-चिकित्सा, भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र र साहित्य-यसै हप्ता स्विडेनको राजधानी स्टकहोममा घोषणा भइसकेका छन् । सोमबार चिकित्सा, मंगलबार भौतिकशास्त्र, बुधबार रसायनशास्त्र र बिहीबार साहित्यका विजेता घोषणा गरिएका हुन् । यस वर्षको नोबेल साहित्य पुरस्कार हंगेरीका प्रख्यात लेखक लास्लो क्राज्नाहोर्काइलाई प्रदान गरिने भएको छ । यस्तै, चिकित्साशास्त्रमा प्रतिरोध प्रणालीसम्बन्धी खोज तथा अनुसन्धानका लागि मेरी ब्रन्को, फ्रेड ¥याम्स्डेल र शिमोन साकागुचीलाई प्रदान गरिने भएको छ ।
त्यस्तै, भौतिकशास्त्रमा क्वान्टम मेकानिक्ससँग सम्बन्धित खोजका लागि जोन क्लार्क, मिशेल एच डेभोर र जोन एम मार्टिनिस प्रदान गरिने भएको छ भने रसायनशास्त्रमा ‘मेटल–अग्र्यानिक फ्रेमवर्क’ (एमओएफ) विकास गरेको हुनाले सुसुमु कितागावा, रिचर्ड रब्सन र ओमर यागीलाई प्रदान गर्ने निर्णय गरिएको छ । अब बाँकी अर्थशास्त्रतर्फको नोबेल पुरस्कारको घोषणा आगामी सोमबार हुने जनाइएको छ । नोबेल पुरस्कार वितरण समारोह डिसेम्बर १० मा हुनेछ । उक्त दिन पुरस्कारका संस्थापक तथा डायनामाइटका आविष्कारक धनी स्विडेनी उद्योगपति अल्फ्रेड नोबेलको पुण्यतिथि पनि हो । नोबेलको सन् १८९६ मा निधन भएको थियो । (एजेन्सी)
